در میان هنرهای ژاپن، نقاشی دورۀ آشیکاگا، به دلیل تأثیرپذیری از ذن بودیسم، اهمیتی مضاعف دارد که تحلیل این آثار، جنبه های متفاوتی از آن را آشکار می کند. در این پژوهش، 15 نمونه از نقاشی های دورۀ آشیکاگا با توجه به ذن بودیسم تحلیل شده است. هدف اصلی در این پژوهش، تبیین ارتباط میان مفاهیم فلسفی و آئینی ذن بودیسم و ویژگی های فرمی و معنایی نقاشی دوره آشیکاگا است. در این پژوهش، گردآوری اطلاعات، با روش کتابخانه ای به همراه مشاهدۀ تصاویر و تحلیل از نوع کیفی است. همچنین نمونه گیری با شیوه گزینشی غیرتصادفی است. این پژوهش نشان می دهد که هنر ژاپنی، همچون آئین ژاپنی، متضمن مفاهیم دوگانه است. در دورۀ آشیکاگا، نوعی نقاشی مرکبی مبتنی بر کیفیت مکاشفه ای و متفکرانۀ ذن بروز کرد. هنر نقاشی این دوران را می توان مشابه هنر ذن بودیسم در فرهنگ ژاپن دانست. مهم ترین ویژگی های نقاشی دورۀ آشیکاگا شامل مواردی همچون دور شدن هنر از معابد، وجود مضامین و نقش مایه های کهن بومی، کاهش تدریجی سرزندگی قلم و مرکب و سهم اندک موضوعات روایی و مذهبی است. در این آثار، موضوعات منظره و طبیعت و یا حیوانات بیشترین سهم را دارند. تقریباً در تمامی موارد، زاویۀ دید از رو به رو است. مجموع این ویژگی ها، بیان گر تأثیر مستقیم ذن بر فرم و انتخاب مضامین نقاشی های دورۀ آشیکاگا است.

نقّاشی و شعر به عنوان دو هنری که ارتباط نزدیکی با اندیشه ها و علایق فرد دارند، انعکاسی از باورهای مذهبی رایج و نمادهای مربوط به آن هستند. نقاشی و شعر هر دو از یک سرچشمه و یک منبع سیراب گشته اند و بر تفکّرات و اندیشه های صاحب اثر منطبق-اند. سهراب سپهری شاعر و نقاش دوره معاصر دارای سبک خاصی است که آثار او را از دیگران متمایز می سازد. مسئله ای که می-توان مطرح کرد چگونگی انعکاس باورهای فرهنگی و اندیشه های عرفانی موجود در نقاشی های سهراب سپهری است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیل محتوا به دنبال واکاوی سبک موجود در نقاشی های سهراب سپهری است. یافته های پژوهش حاکی از این است که سپهری در نقاشی های خود از اندیشه های عرفانی از جمله عرفان اسلامی و ذن بودیسم بهره جسته و آثار وی تحت تأثیر سلوک ذن می باشد. اغلب هنرمندانِ عارف مسلک از جمله سپهری به طبیعت که یکی از جلوه های آشکار خلقت هستی است، توجه بسیاری داشته اند. سپهری خداوند را کنار کاج بلند و لای شب بوها می بیند و احساس می کند. همچنین آثار سپهری دارای بن مایه های هنری و معنایی جهانی بینی عرفان از جمله عرفان اسلامی است. به طور کلی می توان چنین گفت که در ترکیب بندی و نحوه ترسیم نقاشی های سپهری اندیشه های عرفانی و سلوک ذن بودیسم به شدت تأثیرگذار بوده اند. همچنین وجود نمادهای سمبلیک عرفانی و ذن بودیسمی از جمله کوه، درخت و. . . در نقاشی های سپهری نشان دهنده طبیعت گرایی سپهری می باشد که خود یکی از اندیشه های عرفانی و اصول ذن بودیسم می باشد.

فرهنگ و هنر ژاپن بسان همه فرهنگ های اصیل، دارای مؤلفه های منحصربه فرد است، اما آن چه ژاپن را از دیگر فرهنگ ها متمایز می کند، دستاورد اصیل آن، در جریان فراز و نشیب ها و مواجهه های تاریخی، دینی و فلسفی است. نقاشی یکی از قدیمی ترین انواع هنر ژاپنی است و شامل طیف گسترده ای از گونه ها است. در نقاشی ژاپن، دوره های کاماکورا و آشیکاگا به دلیل تأثیر مکتب های ذن و ذن بودیسم اهمیت بسزایی دارند. اهمیت این موضوع، ضرورت پژوهشی دربارۀ تطبیق مبانی نظری نقاشی، به لحاظ مضمون و شیوه، مبتنی بر بودیسم و ذن بودیسم را نشان می دهد. هدف از این پژوهش، تبیین ویژگی های صوری و محتوایی نقاشی های قرون 12 تا 16 ژاپن (کاماکورا و آشیکاگا) است. بر این اساس، پرسش اصلی در این پژوهش عبارت است از: ویژگی های صوری و محتوایی در نقاشی کاماکورا و آشیکاگا مبتنی بر بودیسم و ذن بودیسم چگونه است؟ در این پژوهش، روش گردآوری اطلاعات، اسنادی و مشاهده تصاویر و روش تحلیل، فرمی-کیفی است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که قدرت تفکر ذن بودیسم در دوران کاماکورا اولویت هایی چون لزوم پرداختن به مضامین و روایت های مربوط به بودا، بیان اندیشه های دینی و تاکید بر روایت انسانی را ایجاد کرده است. در نقاشی آشیکاگا، قدرت تفکر ذن، عشق به طبیعت، ستایش زیبائی، احساسات و غیره را تقویت کرده است. همچنین این هنر، نتیجۀ وحدت میان انرژی های معنوی و تجربۀ عملی است. نمایش فضاهای خالی، سکون و سکوت و تأکید بر موضوعات انتزاعی و غیر واقعی از ویژگی های هنر این دوران است. در نتیجه موضوعات روایی و حتی مذهبی در این دوره کاهش یافته است.

تحقیق حاضر نشان دهنده این است که آیین ذن و هنر ذن از هم جدا نیستند، بلکه هر دو بیانگر یک اصل هستند و هنر ذن مطابق با اصول آئین ذن می باشد. در تحقیق حاضر تطبیق اصول و مبانی مکتب ذن با عمل نقاشی در این سبک، مورد بررسی قرار گرفته است.سوال کلیدی در این تحقیق این می باشد که چرا هنر ذن نمودی آیینی دارد؟ که با مطالعه چند نمونه از نقاشی های ذن در دوران گذشته و دوران نوین و با توجه به پیوند فلسفه این آیین با نحوه خلق اثر هنری، به پاسخ این سوال پرداخته شده است. پیوستگی نقاشی ها و اشعار ذن در این تحقیق، دلیلی دیگر بر اثبات تسلط تفکر آیینی این مکتب، بر ذهن خالق اثر در عرصه هنر وادبیات می باشد. ضربه قلم مویی که در یک لحظه تصویری کامل خلق می کند، و یا قطعه شعری که سروده می شود، نمود انطباق فلسفه ذن با مصادیق هنری و ادبی آن می باشد. هدف از این تحقیق نشان دادن تاثیر و رابطه تنگاتنک بین آیین و طریقت ذن با هنر نقاشی ذن و به تصویر درآمدن اشعار ذن در فضاهای نقاشی ذن می باشد.

دهرمه بنیادی ترین مفهوم در تفکر دینی آسیای شرقی است که ریشه در تاریخ هندوئیسم دارد. این مفهوم در وداها، بیشتر به معنای قانون و شریعت و در متون و ادبیات دوره های بعد به معنای فضیلت، عدالت، معیار، وظیفه و تکلیف شرعی است. اما در تفکر بودایی، دهرمه حقیقتی است در باب وضعیت و کارکرد جهان که می تواند به علت و ماهیت رنج انسان پاسخ گوید و تمایلات شرارت آمیز موجود در همین جهان را به پایان برساند. از این رو در بودیسم، جهان متشکل از دهرمه هایی است که بنیاد حقیقت را تشکیل می دهند.نگارنده در این نوشتار، ابتدا به سابقه و آثار و عناصر مفهوم دهرمه در سنت دینی هند پرداخته، سپس تاریخ، معانی مختلف، تنوع و طبقه بندی دهرمه ها و در نهایت مفهوم دهرمه را در سنت مهایانه و هینه یانه مطرح کرده، تفاسیر مختلف این دو جریان را در باب دهرمه بررسی نموده است.

اگر هنر را بازتابی از فرهنگ و بیانی از مجموعه ذهنیت ها و اندیشه های بشری بدانیم، وجهی از آن تابع زمان و مکان است، و وجه دیگر آن فرازمانی و فرامکانی است. به عبارت دیگر هنر در ذات خود یک زبان جهانی است و اگر باور داشته باشیم که هنر زاده عملی خلاقه است، زبان جهانی هنر وابسته به نفس خلاقیت است که به عبارتی تکرار و تناظر یک عمل خدایی است. بنابراین انسان در هر خلاقیت هنری، مرتبه ای از مراتب آفرینش را تجربه می کند. از این رو هنر که در غایت خود کاری خدایی است از یک بعد معنایی و یک وجه قدسی برخوردار است.شناخت هنرها در فرهنگ های کهن و سنتی وابسته به دریافت رمز خلاقیت در آن هاست. این رمز در هنرهای سنتی، مانایی و تکرار است. معانی و بنیان های ثابت و همیشگی، در پس صورت ظاهر هر آنچه تلقی هنر از آن می شود، به مثابه روح و عامل وجودی و حیاتی اثر است.ما در شناخت هنر سنتی ژاپن گامی فراتر از دیدگاه های رایج وصفی "تاریخ هنر نگاری" یا حتی تحلیل های مرسوم مبتنی بر نظریه های تاریخ اجتماعی هنر بر می داریم. زیرا شناخت هنر سنتی، فقط به کمک مرتبط شدن با بینش ترکیبی حاکم بر جوامع سنتی امکان پذیر است. شناختی که در عرصه یک تحقیق "انسان شناختی" بیش و پیش از هر چیز مرتبط با باورهای "هستی شناختی" و مبانی "معرفت شناختی" جوامع کهن است.در هنرهای سنتی بحث معنا و معنویت محور شناخت آثار و این شناخت نیازمند روشی کیفی، ساختارگرا و کل نگر، متکی بر تاویل (هرمنوتیک) اساطیر و باورهای جوامع است. ورود به مبحث باورها مستلزم آشنایی با زمینه های معرفت شناختی هر جامعه است و ما را در عرصه ای ژرفتر قرار می دهد، عرصه امر قدسی که جز با بینشی درون نگر و از دریچه دل! دریافتنی نیست. هنر ژاپنی (قدیم و جدید) را باید در عرصه امر قدسی تاویل کرد.تحقیق در عرصه فرهنگ و هنر ژاپن معطوف به عوامل اعتقادی است و از میان مکاتب مختلف، مکتب ذن بیش از همه در این عرصه نقش داشته است.

"معماری مدرن ژاپن گام به گام به ریشه هایش بر می گردد."معماری ژاپنی، تجسم عینی بینشی است که ورای عرصه آگاهی عمل می کند، دستاورد فرهنگی پویا است که هرگز از ریشه ها و مبانی ثابت سنتی اش نبریده است.معماری معاصر ژاپن همچون فرهنگ امروزه آن که مصداقی است از یک فرهنگ ترکیبی سنتی، همزمان با پذیرش امکانات مدرن، ضمن حفظ ریشه ها، در ساختاری منسجم، هویت ملی و سنتی خود را تداوم بخشیده است.ریشه های فرهنگ سنتی ژاپنی پیوندی عمیق با کلیت هستی دارد و مبتنی بر بینشی غیر دوگانه اندیش، در هنر و معماری سنتی ژاپن به صورت اصولی چون طبیعت گرایی، واقعیت گرایی، کمال گرایی و نسبی نگری که از یک عمق معنایی و مفاهیمی متفاوت با مفاهیم متعارف برخوردارند تجلی یافته و در معماری معاصر آن تداوم پیدا کرده است.رمز انسجام و تداوم سنت ژاپنی و استحکام هویت ملی در هنرها و معماری آن، در پویایی فرهنگ، بینش وحدت گرا و شناخت شهودی است که در مکتب ذن بسط یافته و هنوز در ابعاد مختلف زندگی ژاپنی متجلی است.

هنر ذن تجربه لحظه "بی- خودی" و "بی- عملی" است، کمال عمل و "نا- هنر" است. هنر ژاپنی در تداوم سنتی پایدار، نقش فراگیر خود را تاکنون حفظ کرده است. "ژاپنی ها که در متمدن ساختن خویش نقشی فعال داشته اند، همه چیز را از غربال ذهنیت ژاپنی می گذرانده اند." ژاپن به عنوان یک تمدن شرقی به طور طبیعی وارد دوران تجدد (مدرنیته) شده است بدون این که از سنت هایش بریده باشد.سنت های پویای ژاپن مبتنی بر یک فرهنگ با ساختار ترکیبی و متکی بر بینشی کل نگر و وحدت گرا است. هنر ژاپنی در دوران تجدد از سنت خود منقطع نشده است بلکه به صورتی پویا همواره از درون نو می شود و جریان و سیلان خود را در زمان ادامه می دهد، هنر ژاپنی یک جریان تداوم و بسط است که تظاهرات آن در صورت های کثیر، متحد یا متناقض همه حکایت گر معنایی درونی و وحدتی ذاتی اند.هنر ژاپنی یک جریان ظهور است مرتبه ای متعالی از آفرینش انسانی که ناشی از درون بینی و شهود است. به همین سیاق دریافت و فهم آن نیز مستلزم دست یافتن به شناختی شهودی است، هنر- ناهنر بیش از آن که آموختنی باشد دریافتنی است.